Khoa học và Thượng Đế

Đinh Công Thành

Tại Anh Quốc, một liên minh thần thánh ra đời. Tổng giám mục Canterbury, thủ lĩnh Anh giáo, Giám mục Kitô giáo Westminster, giáo chủ Hồi giáo, và đại giáo sĩ Do Thái giáo đều quyết tâm.. vây đánh gã “Tôn Tẩn thời nay” Stephen Hawking. Vade retro, Satanas!Cút đi, đồ Quỷ vương! (câu nói của Chúa Jesus trong Kinh thánh). Trong tác phẩm mới nhất The Grand Design (Đại thiết kế), nhà thiên văn vật lý nổi tiếng, kẻ được thừa kế chiếc ghế của “võ lâm tiền bối” Newton tại Trường Đại học Cambridge, cho rằng: không cần phải nhờ cậy đến Thượng đế để giải thích vũ trụ. Nhà bác học gây nhiều tai tiếng này, từ lâu mắc chứng thoái hoá cột sống, phải ngồi xe lăn cao cấp, thét lên: Sáng tạo tức khắc là lý do để có cái gì đó khác hơn cái không không, tại sao vũ trụ hiện hữu, tại sao chúng ta hiện hữu. Đức ông Williams, từ pháo đài Canterbury, đáp trả: Chỉ một mình vật lý học, không thể trả lời câu hỏi: có cái gì khác hơn là cái không không!

Cũng là vấn đề của Gottfried Wilhelm Leibniz! Người ta tin mình trở lại thế kỷ 17, khi nhà triết học và toán học kiệt xuất người Đức bày tỏ vấn đề khó giải, khi lập ra lý thuyết “vũ trụ hoàn hảo” do Thượng đế thông minh chủ trì. Từ đó, cuộc tranh cãi chẳng bao giờ chấm dứt. Ngày nay, các nhà nghiên cứu – và những kẻ nhân danh họ – dường như quay trở lại… khiêu chiến! Chỉ cần một George Smoot (đoạt giải Nobel vật lý năm 2006) nhắc đến “khuôn mặt của Chúa” để mô tả các hình ảnh vệ tinh chụp tia sáng đầu tiên của vũ trụ, là anh em nhà Bogdanov đáp lễ ngay bằng một quyển sách best-seller mang cùng tên để “dạy cho “bọn côn đồ” biết rõ ai là người điều hành guồng máy vũ trụ”. Bất chấp việc ông này phản kháng lại khi nói rằng: chẳng cần phải đưa thần thánh vào nghiên cứu khoa học, và một báo cáo nội bộ của Trung tâm nghiên cứu khoa học Quốc gia Pháp CNRS cũng phản đối công trình nghiên cứu không thời gian của hai anh em sinh đôi này.

Nhiều thí nghiệm đang diễn ra biện minh cho lập luận của George Smoot: Năm 2009, EU gửi vào không gian một vệ tinh mới mang tên Planck để đo đạc tia sáng hóa thạch chưa từng có, ra đời từ lúc vũ trụ mới thành hình mà ở dưới mặt đất người ta chỉ có được những hạt ánh sáng và nguyên tử rất lu mờ. Mới đây, một nhóm thiên văn học Anh-Pháp đã bắt được ánh sáng của một thiên hà cổ nhất, phát ra cách nay 13 tỷ năm. Cộng đồng khoa học hy vọng nó sẽ giúp quay ngược thời gian, cũng giống như Nhà máy gia tốc hạt khổng lồ CERN, nằm gần Genève. Trong cái vành đai ngầm dưới đất dài 30km, các nhà vật lý học đập vỡ các hạt để chúng tiết lộ bí mật thành phần cơ bản của mình. Lùng sục thế giới cực nhỏ, họ tái tạo được trạng thái ban đầu của vũ trụ: đậm đặc hơn chất liệu hạt nhân rất nhiều và nóng đến hàng triệu tỷ độ. Vì thế Leon Lederman (giải Nobel vật lý năm 1988) hy vọng cô lập được hạt boson de Higgs, nhỏ nhất trong các loại hạt cơ bản, còn được gọi là hạt của Chúa. Cũng quay trở lại vấn đề thần học…

Thế thì, do “ngẫu nhiên” hay “đã được sắp đặt trước”? Véronique LeRu, nhà triết lý khoa học, trả lời: Trên nguyên lý, khoa học đã được giải thoát khỏi cái ách của thần học và tôn giáo từ thời đại Galilée và Descartes, đã được phát biểu các định đề một cách khách quan. Nó tuyệt đối không công nhận mọi lý giải hiện tượng theo nguyên lý nhân-quả, số phận, hay dự án. Nó không chấp nhận quy kết mọi vấn đề còn chưa giải đáp được hay khó hiểu cho Chúa, đấng tạo ra trật tự thiên nhiên. Nhưng từ thời Phục hưng, những luận chứng khoa học chẳng bao giờ thoát khỏi tay thần học và tôn giáo. Descartes, Pascal, Newton, d’Alembert hay Laplace, các nhà bác học vĩ đại đều xem các phương trình như đặt để của Thượng đế trong vũ trụ. Ngay cả các nhà vật lý học hiện đại cũng không thoát khỏi khuynh hướng này: Einstein đi vào lịch sử nhân loại với thuyết tương đối, cũng là tác giả của câu nói nổi tiếng: Thượng đế không chơi lắc xí ngầu! có vẻ như phủ nhận vũ trụ ra đời một cách ngẫu nhiên. Câu nói hài hước này thể hiện khuynh hướng của các nhà bác học lớn luôn luôn xem vũ trụ như có một khởi đầu. Điển hình là thuyết Big Bang, do một nhà vật lý học người Anh đưa ra vào năm 1849, xem vũ trụ xuất phát từ hư không, tại một điểm cực nhỏ và tập trung một lượng vật chất-năng lượng cực lớn…

Ngày nay, 13,7 tỷ năm sau “thời điểm zéro”, nhiều phương trình toán học đã được thiết lập và Big Bang được củng cố bằng nhiều quan sát, thử nghiệm. Michel Spiro, Chủ tịch Uỷ ban khoa học của Nhà máy gia tốc hạt CERN xác nhận: Mô tả khoa học từ một năng lượng nhiều gấp ngàn tỉ lần máy gia tốc của chúng ta và đến tận việc thành hình của các vì sao đã khá rõ ràng. Không cần phải nhọc công quá sức để mô tả nữa. Vì thế người ta nhìn thấy các hạt cơ bản xuất hiện, huỷ diệt nhau, ghép cặp với nhau để tạo ra hạt mới. Không gian giãn nở với tốc độ cao. Rồi ánh sáng tách rời khỏi vật chất. Điều đó được chấp thuận trên các vì sao…

Nhưng điều gì xảy ra trước giai đoạn mà năng lượng cao gấp ngàn tỷ lần năng lượng của một cú va chạm? Quả vậy, năng lượng còn có thể lên cao hơn nữa. Ít nhất gấp 10 ngàn lần hơn. Khổ thay, trong cái nồi súp nóng quỷ quái này, các công thức của nhà vật lý học cũng chảy nốt! Nó đưa đến những kết quả… không ăn khớp. Như vậy, không thể biết được cái gì đứng phía sau cái gọi là bức tường Planck: chỉ đến con số 1043 giây sau Big Bang. Chỉ còn một cái có thể nấp phía trước, đó chính là Thượng đế! Một trí thông minh siêu đẳng.

Với điều kiện nhà vật lý học còn chưa nói lời sau cùng. Cái phía trước bức màn này đơn giản chỉ là một phối hợp giữa hai khái niệm mà cho đến lúc vật đó người ta còn chưa biết. Một là hấp lực, chủ trì chuyển động của các thể, và hai là… cơ học lượng tử, tác dụng trên thế giới cực nhỏ. Vấn đề các nhà vật lý học còn chưa biết cách kết hợp chúng lại để vén bức màn bí mật. Ý tưởng không thiếu nhưng chưa có cái nào được chứng nghiệm là đúng. Chỉ có một thống nhất chung: Mọi giả thuyết đều không chấp nhận ý tưởng “Nguồn gốc”! Cũng chẳng có thể điểm zéro! Không – thời gian không phải là tấm da dê mà người ta có nén ép tuỳ thích đến vô cực hay để cho “Ai đó” kéo giãn ra… cho vui! Có lẽ là một cấu trúc bất liên tục, không thể huỷ diệt được ở kích thước cực nhỏ giống như một chiếc áo len đan, tiết lộ các mắt xích của mình khi được quan – sát thật gần. Bởi thế không có gì ngăn được thời gian đi ngược thêm nữa về quá khứ, cho đến khi vượt qua điểm “zéro ảo” của Big Bang, để mô tả lịch sử của vũ trụ. Có người cho rằng, trước vũ trụ còn có vũ trụ khác nữa, bị co cụm rất đậm đặc, trước khi nổ bùng để cho chúng ta ra đời. Kẻ khác lại bảo: hai vũ trụ song song đụng nhau để tạo ra một cái mới… Nhiều kịch bản lắm.

Có người tự hỏi: Thời gian thực sự có hay không? Thibault Damour, thuộc Viện Khoa học cao, giải thích: Lý thuyết tương đối cuối cùng dẫn ta đến suy nghĩ: Thời gian chỉ là ảo tưởng! Như vậy, không cần phải đặt ra vấn đề “nguồn gốc”! Không có thời điểm zéro, thậm chí không có cả thời gian. Thay vào đó là một chu kỳ vĩnh cửu của Vũ trụ: sinh ra, chết và tái sinh. Vấn đề “Thượng đế khởi điểm” coi như… xong!

Nhưng vẫn còn những vấn đề khác. Vì sao vũ trụ lại hoàn hảo đến thế? Nói chính xác hơn, có nhiều thông số khác nhau kiểm soát lực tác động giữa các hạt một cách cực kỳ chính xác, để dẫn đến sự sống. Chẳng hạn, nếu thay đổi chưa đầy 1% thông số chủ chốt, tương tác giữa các hạt proton và neutron thì các ngôi sao chỉ tồn tại trong vòng mấy giấy chứ không phải là hàng tỉ năm! Nếu không có nồi súp de vũ trụ sẽ không có các hạt nhân nặng, và sự sống không thể có được. Một chính xác đến quái quỷ có vẻ như rất cần thiết. Không thể có ngẫu nhiên để rơi xuống thiên đường trần gian của chúng ta được. Cú lắc xí ngầu rất khó có thể xảy ra. Nếu không phải ngẫu nhiên thì chỉ có thể là tiền định. Một trí Thông minh Siêu đẳng đã an bài tất cả. Ngoại trừ những lý giải khác còn… chưa lên tiếng!

Với các nhà vật lý học, chỉ cần công nhận rằng chúng ta đang sống trong một thế giới đa cực, những thế giới song song, hay không-thời gian vô tận. Aurélien Barrau, thuộc Phòng thí nghiệm Vật lý hạ-nguyên tử & Vũ trụ học Grenoble – LOSC – nói: Vấn đề không phải là chúng ta có sống trong những thế giới như vậy hay không. Nhưng là kiến trúc sư nào đã tạo ra những thế giới song song đó? Quả vậy, theo nhiều quan điểm, thế giới song song là điều khả dĩ. Chẳng hạn, cơ học lượng tử cho phép có nhiều thế giới sống chồng lên nhau, cũng giống như nó cho phép một hạt vượt qua bức tường bằng hai cửa sổ cùng lúc. Các thế giới được tạo ra một cách liên tục đến chóng mặt. Thuyết tương đối rộng cũng nói thế. Theo đó, không gian rất có thể là vô cực. Và nếu nó vô cực thì mọi vũ trụ, trong đó có vũ trụ của chúng ta, đều có thể tồn tại. Và tại sao lại không có… những bản sao?

Một lý thuyết đang ăn khách, được gọi là Sợi dây siêu đẳng – Supercordes – cũng đẩy chúng ta vào vũ trụ vô tận. Đó là một ý đồ kết hợp hai lý thuyết trước đây, không thể nào hoà giải được ở phía bên kia “bức tường Planck”. Từ các phương trình này xuất hiện ra những vũ trụ không thể nào đếm xuể. Có nơi, hấp lực chỉ đầy cơ thể đi chứ không hút xuống! Nơi khác, không gian có nhiều hơn 3 chiều… Và dĩ nhiên, trong số đó, có chúng ta.

Làm sao các vũ trụ này có thể thoát ra được hai gọng kìm… ngẫu nhiên tiền định được? Đơn giản chỉ nói rằng: Chúng ta không phải là kết quả của một lần lắc xí ngầu mà là.. vô số lần! Nhiều thế giới có thể hiện hữu, với những xác suất tồn tại khác nhau. Aurélien Barrau nói rõ. Chẳng có lý do nào để nói nơi mà chúng ta đang đứng là đại biểu cho tất cả. Chúng ta ở đúng nơi mà sự sống có thể hiện hữu. Đó là cái mà chúng ta gọi là “nguyên lý con người” vốn là một hành vi của con người thông minh. Nói khác đi, khi chúng ta nhìn thấy sự sống tại một ốc đảo giữa sa mạc thì không thể gọi đó là phép lạ được. Sự sống xuất hiện nơi nào có đủ điều kiện.

Tóm lại, chẳng có ngẫu nhiên, cũng chẳng có tiền định trong vật lý học hiện đại, mà là có nhiều thế giới cùng tồn tại, mà các tôn giáo phi-Tây phương và các nền văn minh cổ đại đã từng nói đến.

Cuối cùng, cứ cho rằng có hiện hữu thì chân dung Thượng đế mà khoa học mô tả ra thật là quái dị. Quả vậy, theo mô tả của các nhà vật lý học, phải có thời gian một phần cực nhỏ của giây để tạo ra những hạt đầu tiên. Nhưng phải mất mấy trăm ngàn năm nữa mới giải thoát ánh sáng ra khỏi vật chất này. Rồi hàng trăm triệu năm sau mới tạo ra được các vì sao và thiên hà. Còn chưa kể hàng chục tỷ năm để đến được trải đất, và xuất hiện ra con người. Không thể tạo dựng trời đất nhanh hơn được. Thượng đế cũng chẳng biết tiết kiệm là gì. Hãy tưởng tượng các hành tinh, tất cả các thiên hà đều làm từ vật chất, chỉ chiếm 5% cái có săn trong vũ trụ. Phần còn lại là vật chất và năng lượng lạ kỳ đến mức các nhà vật lý học còn chưa biết là cái gì! Cũng chẳng biết chúng xuất phát từ đâu. Vật chất đen năng lượng đen, như tên gọi, chiếm cứ phần lớn, nhưng chẳng liên can gì đến sự sống. Sao mà phí phạm đến thế?

Lại còn hết sức vất vả nữa. Quả vậy, nếu một bộ óc đã biết mã hóa lịch sử vũ trụ một cách rất tuyệt hảo thì bây giờ chẳng có gì nói rằng mật mã này cũng có chứa sự sống. Dĩ nhiên, các nguyên tử và lực nối kết chúng đều rất thành thạo để tạo ra các phân tử, nhưng sau đó thì sao? Làm sao đi từ trơ trơ của vật chất chuyển sang sự sống? Người ta có thể dùng các thành phần đã biết trên trái đất để tạo ra một kiểu sự sống khác, chẳng hạn. Trong phòng thí nghiệm, các nhà sinh học đã có thể duy trì sự sống của các tế bào chuyển hoá khác với sinh vật trên trái đất. Điều đó chứng minh hoàn toàn có thể bỏ qua khái niệm “nguồn gốc” để tạo ra một chương trình khác. Phải nói thêm rằng: cơ cấu vũ trụ chính xác của thần linh cũng không thực sự đúng. Chẳng hạn, năm 2006, các nhà vật lý học đã có thể viết ra một kịch bản lý thuyết “chế tạo một vì sao” bằng tương tác hạt nhân yếu, một trong 4 lực của thiên nhiên! Hơn nữa, một vài thông số chỉ được thêm vào ở tỉ lệ 10% hay 20%….Đâu có cần đến ai nữa. Thượng đế, dù có nấp ở đâu, cũng không thể hoàn hảo hơn thế được!

Truyền thuyết về Đấng Sáng Tạo của các dân tộc

Năm 1945, các sinh viên Yoroubas được nhận lần đầu tiên vào ĐH Cambridge. Họ đến từ một dân tộc sống giữa vùng Nigeria, Ghana và Bénin. Người ta có thể tưởng tượng họ bị cô lập như thế nào. Bị chọc phá liên tục, họ quy tụ với nhau thành một nhóm và tự tuyên bố là con của Oduduwa. Một số về sau trở thành lãnh tụ chống thực dân Anh, nhưng lúc đó, chưa ai có mưu đồ chính trị. Oduduwa là một ông vua thần linh sáng lập ra vũ trụ. Vị thần này giúp cho những thanh niên Yoroubas đối phó với thái độ thương hại hay chế giễu của đồng bạn da trắng.

Tuy nhiên, Oduduwa lại không phải là vị thần hộ mệnh. Bố ông, thần Oludumaré, chúa tể vũ trụ đã sai con trai lớn Obatola đi sáng tạo thế giới. Các vị thần thường giao cho con mình những nhiệm vụ bất khả, ngay cả khi hẳn là đứa bất tài. Obatola là một tên học trò lười biếng, lại còn say rượu liên miên. Hắn vồ lấy một bầu thốt rượu nốt và ngủ li bì. Oludumaré buộc lòng phải sai đứa con trai kế, Oduduwa đi xây dựng núi, đồi, sông suối… trong lúc anh mình đang ngủ say. Lúc Obatola tỉnh dậy, Oduduwa – đã từng nếm được mùi vị của quyền lực, nên tìm cách giết hắn để tiếp tục làm bá chủ. Thần tạo hoá Yoruba gây ra cuộc chiến tranh huynh đệ tương tàn. Những đứa con của Oduduwa đứng về phe ông, vì chúng quá sợ hãi. Khởi thuỷ của thế gian, thường là những đại tội ác. Sáng tạo chỉ là những biến động. Nhà triết học người Đức, Schelling nói: Lo sợ là cảm giác cơ bản của mọi sáng tạo. Tất cả chỉ được sinh ra và tiếp nhận sau một trận bạo động dữ dội.

Hoà hảo giữa các tầng trời, vốn là học thuyết của Pythagore, chỉ là một ảo tưởng thơ mộng. Theo ông, mặt trời, mặt trăng và các hành tinh, trong thời gian tiến hoá đã tạo ra một dàn âm thanh du dương. Mỗi hành tinh phát ra một nốt nhạc, tùy thuộc vào quỹ đạo, chính xác như cây đàn lyre, với những sợi có khoảng cách dài ngắn khác nhau. Vũ trụ của Pythagore là một dàn nhạc thính phòng. Lorenzo Jessica, trong quyển Lái buôn thành Venise viết: Im lặng nhẹ nhàng và đêm là những nốt nhạc du dương cân đối. Nhưng đó là một dàn nhạc mà trên trái đất không thể nghe được. Nó bị che lấp bởi vô số âm thanh náo loạn thuở ban đầu. Vừa ra đời, trái đất đã phải đau đớn oằn oại.

Trong quyển Nguồn gốc vũ trụ nhỏ, Raymond Queneau xem trái đất như một sản phụ đang sinh con: Nó thở hổn hển, hì hục, nảy mầm, than vãn, hổn hển, hì hục. Trong quyển Thế giới thần linh, của Hésiode, thần trái đất Gaia có đủ mọi màu sắc hấp dẫn. Nàng đi tìm một người yêu để bao bọc mình toàn diện. Đó là Ouranos, thần bầu trời. Y hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc đến mức “nghẹt thở”, không đứa con nào sinh ra được! Một vài đứa có khả năng xé rào chui ra. Đó là bọn độc nhãn, có hàng trăm cánh tay và lòng dạ ác độc. Gaia muốn báo thù Ouranos và đi tìm một sát thủ. Một trong các đứa con của nàng là Cronos có đầu óc gian xảo tình nguyện làm nhiệm vụ. Gaia tìm được thép và rèn cho hắn một con dao quắm. Cronos phục kích bố mình, và… thiến dái y! Máu tuôn ra trên trái đất, và theo dòng thời gian, sinh ra bọn thần dũng mãnh Eriyes, và các thần linh khác. Cái mà Trời Đất sinh ra, không phải con người, mà là quái vật.

Các thần linh đều vô trách nhiệm và ngông cuồng. Altjira, Thượng đế của thổ dân Úc châu không tạo ra con người. Ông ta nằm mơ, và chúng thoát ra từ giấc mơ của ông! Nhưng Altjira lại không ưa chúng. Khi trái đất còn lạnh giá và trống không, những con người đầu tiên đi khắp nơi bằng giấc mơ… không phải của mình. Họ bị đánh mất chìa khoá của giấc mơ, nhưng lại gieo rắc nó khắp nơi mà chẳng hiểu vì sao. Hữu hình và vô hình không bao giờ phân biệt được. Thổ dân ngày nay vẫn còn đi tìm những giấc mơ thất lạc. Nhưng họ không thể hiệp thông được với Atljira, chúa tể của mình. Ông ta đã quên họ. Và họ lại khấn vái: Altjira, hãy nói chuyện với chúng con qua giấc mơ! Nhưng ông ta chẳng bao giờ trả lời.

Đôi khi người ta thắc mắc về động cơ hành động của các đấng Sáng tạo. Vì sao trong một ngày “đẹp trời” họ quyết định tạo dựng ra trời đất? Vì buồn chán? Có lẽ chúng ta ra đời từ một hành vi “ sai lầm” của thần linh! Thần Gaia không tìm được người yêu trong thế giới Hỗn mang trước lúc Sáng tạo, liền tự nhủ “mình phải tự giải quyết” và đã sanh ra được một đứa con! Quy trình khởi thuỷ vũ trụ thường bắt đầu bằng sự xuất hiện phân hoá từ trong nguyên lý. Từ nhị nguyên trong nhất thể. Trong kinh Upanishad con người – vũ trụ Purusha muốn kết hợp với một người khác. Vĩ đại như chồng kết hợp với vợ một cách rất hạnh phúc và sản sinh ra… quái vật!

Người ta không biết gì về động cơ của Yahvé, Thượng Đế trong Kinh thánh. Sách chỉ nói trước khi Sáng thế: Trời đất hỗn mang, bóng tối phủ trùm các đỉnh núi. Có lẽ Thượng đế của Is-rael chán cảnh sống trong bóng tối. Ông tạo ra Trời và đất giống như thắp một ngọn đèn. Ngày thứ năm, xuất hiện nhiều sinh vật: những con cá sấu to, gà vịt, rắn rít. Nhưng còn thiếu một cái gì, hay ai đó. Khi đó Yahvé nói: Ta sẽ tạo ra tên Adam bằng đất sét. Không phải nịnh hót, đó chính là chúng ta. Cục đất sét duy nhất giống với mình, Yahvé lại làm cho nó đờ đẫn, và mọi lấy một cái xương sườn để nắn ra người đàn bà. Trong sách Sáng thế Sefer Yetsirah của người Do Thái, nói rằng Vũ trụ của Thượng Đế được tạo ra bằng 3 “yếu tố”: Sách, số, và chuyện kể. Như vậy thế giới được đếm số, kể đi và kể lại. Thế giới của Kinh Thánh là một chuyện kể, cũng như thế giới của thổ dân Australia là một giấc mơ. Vấn đề là Yahvé nói Adam và Eve: Hãy chinh phục cá dưới biển, chim trên trời, mọi sinh vật bò trên mặt đất. Điều đó dẫn đến khai thác cạn kiệt và… xâm hại môi trường!

Mọi vị Sáng thế đều… nổi hứng bất chợt và vô trật tự. Dường như Đại hồng thuỷ là một kiểu “sửa sai” của Thượng đế! Trong kinh Vệ đà, thần thợ rèn Brahmanaspati tiêu diệt con người ngay sau khi tạo ra nó. Ông ta xé nát ra. Miệng làm thần Brahman tay làm thần chiến tranh Kshatriya, chân làm thần lao động Vaishya và bàn chân làm thần đầy tớ Shudra. Ông cũng tạo ra một xã hội trật tự, mỗi người có một vị trí để được thanh bình. Như nhà thơ Robert Browning viết: Thượng đế trên thiên đường, và mọi sự tốt đẹp diễn ra trên mặt đất.

Nhưng các vị thần được tổ chức tốt và hợp lý nhất là của vùng Mésopotamie. Họ không tạo ra thế giới một cách tức tốc. Mà là xây dựng từ từ. Họ vẽ bản thiết kế trước tiên, rồi mới bắt đầu thực hiện, như xây một bức tường hay một ngọn tháp. Các động từ Sáng thế bằng ngôn ngữ Akkadien và Sumérien nói rõ khái niệm này. Trước khi đưa vào đó những vị thần lớn như Anu, tối thượng; Enlil, xác định số mệnh; Enki, chủ tể nhân loại. Họ làm thành một Uỷ ban chủ trì, chuẩn bị xây dựng đại công trình: trời và đất! Sau đó mới tham khảo ý kiến thần Kulla, chủ trì nghề làm gạch, mộc, kim loại và đồ đá. Rồi thổi sự sống vào con người, vì cần phải có thợ phụ. Một thế giới của… ngành xây dựng, theo nhà triết học Bouyues! Nhưng lại quên béng mất chuyện… về hưu! Cho nên nước Pháp bây giờ bị người ta biểu tình loạn xạ!

Đánh giá
Rakuten Marketing Welcome Program

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *