Nội biến kiểu “Xuân Thu – Chiến Quốc” trong hai nước Tề – Tấn

te tan thoi chien quoc
Một bức tranh minh họa cảnh chiến trận khốc liệt thời Chiến Quốc, với đặc trưng là chiến xa, thời mà cưỡi ngựa chưa được biết tới.
51 views
5 phút đọc
Nội dung

Trong các chư hầu được nhà Chu phân phong, Tấn và Tề là hai phên dậu quan trọng bậc nhất ở phương Đông. Trong tiến trình phát triển, nội tại các quốc gia này đã có sự chuyển biến khá thú vị, hình thành nên thế giới tranh cường theo kiểu Xuân Thu – Chiến Quốc thu nhỏ độc đáo của riêng mình.

Bối cảnh

Với tư cách là những hầu quốc được Chu thiên tử ban phong cho con em (Đường – Tấn) và công thần (Tề), vai trò ban đầu về mặt địa chính trị của họ là khống chế các bộ tộc Đông Di – Bắc Địch, nhằm ổn định và mở rộng nền thống trị của vương triều nhà Chu tại Trung Nguyên. Thế nên, quá trình phát triển ban đầu của hai nước này chịu sự chú ý và can thiệp khá lớn từ phía triều đình Chu.

Thời Tây Chu, do bị Kỷ hầu gièm pha là “hoang dâm điền du”, Tề Ai công (? – 863 TCN) đã bị Chu Vương bỏ vào vạc sôi nấu chết rồi lập em ông là Tề Hồ công lên thay. Ngay cả khi đã dời đô qua phía Đông và suy yếu nhiều về thế lực, nhà Chu vẫn dốc sức can thiệp vào cuộc tranh chấp quyền lực nội bộ lâu dài bên trong nước Tấn giữa chi trưởng Dực Đô – chi thứ Khúc Ốc (kéo dài từ 740 TCN – 679 TCN), nhằm bảo vệ nền trật tự của chế độ tông pháp đang trên đà suy tàn.

Đầu những năm Xuân Thu, Tề và Tấn bắt đầu phát triển trở thành những nước mạnh với 1 số cải cách quân sự sơ khởi và bành trướng mở rộng lãnh thổ. Trong khi Tề Tương công (697 TCN – 686 TCN) đánh bại hoàn toàn Kỷ quốc – chướng ngại vật lớn nhất ở phía Đông – để thâu tóm bình nguyên Sơn Đông thì Tấn Hiến công (676 TCN – 651 TCN) cũng lần lượt tiêu diệt Hoắc, Cảnh, Ngụy, Quắc, Ngu, chiếm lĩnh cao nguyên Sơn Tây chiến lược màu mỡ.

Sau 1 giai đoạn hỗn loạn ngắn, Tề – Tấn nhanh chóng bước vào thời kỳ hùng mạnh rực rỡ nhất vươn lên xưng bá chư hầu, thông qua các chương trình cải cách toàn diện cùng cương lĩnh chính trị “tôn Vương nhương Di”, dưới sự lãnh đạo của các vị quân chủ tài ba Tề Hoàn công (685 TCN – 643 TCN) – Tấn Văn công (636 TCN – 628 TCN).

“Tranh hùng” giữa các gia tộc

Trước khi Tề Hoàn công – Tấn Văn công lên ngôi, cũng đều phải trải qua nhiều năm lưu lạc, nhờ sự phò tá của nhiều gia tộc công thất lẫn tư gia mà giành lấy và ổn định được ngôi vị. Các gia tộc này sau đó đều nắm trọng quyền Khanh – Đại phu trong triều đình Tề – Tấn vừa chỉ huy quân sự vừa tham gia chấp chính, sở hữu cả thực địa lẫn đất phong tức là “thái ấp” với gia thần quân đội riêng, được quyền thế tập, hình thành những tiểu quốc phụ dung bên trong 2 nước chư hầu này.

Một số gia tộc lớn ở Tề

  – Thôi thị : công thất

  – Khánh thị : công thất

  – Loan thị : công thất

  – Cao thị (1) : công thất – cùng với Loan thị được gọi là Nhị Huệ (hậu duệ Tề Huệ công)

  – Quốc thị : công thất

  – Cao thị (2) : công thất – cùng với Quốc thị được gọi là Nhị Thủ (hậu duệ Tề Văn công)

  – Bảo thị : công thất

  – Điền thị : tư gia

Một số gia tộc lớn ở Tấn

  – Dương Thiệt thị : công thất

  – Hàn thị : công thất

  – Khích thị : công thất

  – Loan thị : công thất

  – Ngụy thị : tư gia

  – Hồ thị : tư gia

  – Phạm thị : tư gia

  – Tiên thị : tư gia

  – Triệu thị : tư gia – sau chia ra Triệu thị và Hàm Đan thị

  – Tuân thị : tư gia – sau chia ra Trí thị và Trung Hành thị

Ngoài ra còn có các gia tộc họ Kỳ, Tư, Đồ, Tục, Khánh, Bá.

Các đời quân chủ xưng bá đầu tiên của Tề – Tấn là Tề Hoàn công – Tấn Văn công và 1 vài quốc chủ kế tục họ như Tấn Tương công – Tề Cảnh công có uy tín và năng lực kiềm chế được các khanh tộc, nhưng sau khi họ chết, hai nước này bắt đầu rơi vào nội loạn và sự tranh chấp quyền lực giữa các khanh tộc. Các vị vua dần bị biến thành bù nhìn, thậm chí bị phế lập – sát hại bởi các quyền thần như Thôi Trữ hay Triệu Thuẫn.

Các gia tộc tư gia lập nhiều công trạng và được nhà vua phong thưởng nhiều thực địa, thế lực ngày càng lớn mạnh. Bên cạnh đó, một số gia tộc công thất tồn tại được qua các cuộc thanh trừng, sau nhiều đời, cũng hóa thành gia tộc tư gia khi mối liên hệ gia tộc với ngôi quân chủ trở nên lỏng lẻo. Với thực lực ngày càng hùng mạnh, họ tiến hành đấu tranh khốc liệt không ngừng để tranh giành quyền bính và thôn tính đất đai lẫn nhau. Tuy vậy, các quân chủ Tề – Tấn thời kỳ này vẫn còn giữ được uy vọng quyền lực và vai trò nhất định trong đối nội lẫn đối ngoại, có thể đứng ra làm “trọng tài” điều đình mối tranh chấp giữa các gia tộc ở 1 mức độ. Đó chính là thế cuộc Xuân Thu.

Sử Trung Quốc

Hệ quả

Song từ giai đoạn Tứ Khanh ở Tề (mốc từ 532 TCN khi loại bỏ hai nhà công thất Loan Thi – Cao Cương) và Lục Khanh ở Tấn (mốc từ 514 TCN khi loại bỏ hai nhà công thất Kỳ Doanh – Dương Tự Ngã) trở đi, quyền lực quốc chủ trở nên suy yếu nghiêm trọng, đất đai còn lại ít ỏi, vây cánh đều bị chặt đứt, hoàn toàn không ngăn chặn được sự chuyên quyền của các gia tộc Khanh – Đại phu Tử tước nữa.

Các gia tộc hùng mạnh như Triệu, Ngụy, Hàn, Trí, Phạm, Trung Hành ở Tấn và Cao – Quốc (Nhị Thủ), Bảo, Điền ở Tề bên trong thì tăng cường thực lực, áp dụng các biện pháp đổi mới cho phát triển sản xuất, mua chuộc lòng dân; bên ngoài thì tiến hành liên minh và gây chiến không ngừng để tiêu diệt lẫn nhau, thậm chí tự ý liên hệ với các nước khác, hoàn toàn vượt quyền và thao túng các quân chủ.

Nghĩa là, họ đã hành xử như những tiểu quốc độc lập trên thực tế. Cuối cùng, ba gia tộc Triệu – Ngụy – Hàn tức Tam Tấn và Điền thị của Tề đã giành thắng lợi chung cuộc, chính thức trở thành các quốc gia chư hầu, phế bỏ Tề Khang công (404 TCN – 386 TCN) và Tấn Tĩnh công (377 TCN – 376 TCN), thôn tính nốt đất đai còn lại. Đó chính là sự kết thúc của thế “Chiến Quốc nhỏ” bên trong Tấn – Tề và mở ra thời đại Chiến Quốc lớn của Thất Hùng.

Sự tương đồng là ngẫu nhiên chăng?

Đánh giá

Về Chuyên trang Lịch Sử & Văn Minh

Bài viết trong chuyên mục này được sưu tầm từ các trang uy tín về cùng chủ đề, hoặc do ad tự biên soạn, biên dịch để chia sẻ với mọi người, vì lịch sử và văn minh là chủ đề mà ad rất yêu thích.

Hy vọng chuyên trang cung cấp cho các bạn những thông tin hữu ích. Các bạn có thể ủng hộ trang bằng cách kích quảng cáo.