Phân biệt chiêm tinh học và thiên văn học

thien van hoc va chiem tinh hoc
thien van hoc va chiem tinh hoc
87 views
8 phút đọc
Nội dung

Nhiều nền văn hóa cổ đại xem các hành tinh và các vì sao là những đại diện hoặc biểu tượng của thần linh, hoặc các thế lực siêu nhiên kiểm soát đời sống của họ. Đối với họ thì việc nghiên cứu bầu trời không phải một chủ đề trừu tượng nhưng là chuyện sống chết. Họ cần phải hiểu thần linh hành động thế nào, và cầu khẩn với. Trước khi khoa học ra đời thì mọi thứ xảy ra trong tự nhiên – thời tiết, bệnh tật, tai nạn, cho đến các sự việc trên trời như thiên thực, sao chổi – đều là dấu chỉ cho biết thần linh đang phật ý hoặc nổi giận. Bất kỳ dấu hiệu nào giúp con người hiểu thần linh đang nghĩ gì cũng đều là chuyện cực kỳ hệ trọng.

Chuyển động của bảy vật thể có quyền “đi dạo” trên vòm trời – gồm Mặt Trời, Mặt Trăng, và năm hành tinh mắt thường có thể nhìn thấy – rõ ràng có ý nghĩa then chốt trong hệ thống tư duy của người cổ đại.

Hầu hết các nền văn hóa cổ đại đều liên hệ bảy thiên thể này với các vị thần cai trị trong tín ngưỡng của họ, và luôn luôn dõi theo chúng để tổ chức các kỳ lễ cho chu đáo. Ngay cả ở Hy Lạp, một nền văn minh duy lý và trọng triết học, thì các hành tinh cũng được đặt theo tên các vị thần, và ai cũng công nhận rằng chúng có sức mạnh và quyền lực như chính những vị thần ấy. Chiêm tinh học ra đời từ những ý tưởng như vậy, và đến nay vẫn còn rất nhiều người tin theo. Trong chiêm tinh học, vị trí của các thiên thể, các chòm sao hoàng đạo chính là chìa khóa để đoán định những gì sẽ xảy ra trong cuộc sống.

Khởi đầu của chiêm tinh học

Chiêm tinh học có lẽ bắt nguồn từ Babylonia khoảng 2500 năm trước. Tin rằng các hành tinh và cách chúng chuyển động tác động đến vận mệnh của các quốc gia và các bậc đế vương, người Babylon dùng chiêm tinh học như một quy tắc hướng dẫn cho vua chúa. Khi nền văn hóa Babylon được người Hy Lạp tiếp nhận, chiêm tinh học dần dần tác động lên toàn bộ thế giới phương Tây, và cuối cùng lan sang châu Á.

Đến thế kỷ thứ 2 TCN, người Hy Lạp dân chủ hóa chiêm tinh học bằng cách phát triển ý tưởng cho rằng các hành tinh tác động lên từng cá nhân mỗi người, chứ không chỉ giới hạn ở quy mô quốc gia hoặc đế vương. Cụ thể, họ tin rằng vị trí của Mặt Trời, Mặt Trăng, và các hành tinh tại thời điểm ai đó sinh ra sẽ tác động đến số phận và tính cách của người đó, phương đông gọi món này là Tử Vi. Tử vi đến đến điểm cực thịnh của nó vào thời Ptolemy, khoảng 400 năm sau đó. Chiêm tinh học của Ptolemy cũng nổi tiếng không kém gì thiên văn học của ông. Ông biên soạn cuốn Tetrabiblos, một cuốn “thánh kinh” trong lĩnh vực chiêm tinh.

Chiêm tinh học, chứ không phải Kitô giáo, mới là thứ tôn giáo cổ xưa nhất mà đến nay con người vẫn còn tin theo.

Nhà thiên văn Ptolemy, nhân vật trung tâm của toàn bộ nền thiên văn cổ đại phương tây, nổi tiếng nhất với tác phẩm Almagest
Nhà thiên văn Ptolemy, nhân vật trung tâm của toàn bộ nền thiên văn cổ đại phương tây, nổi tiếng nhất với tác phẩm Almagest

Lá số tử vi (Horoscope)

Chiều khóa của thiên văn đoán vận mệnh đó chính là lá số tử vi, một dạng biểu đồ thể hiện vị trí của các hành tinh trên bầu trời vào thời điểm ai đó sinh ra. Từ horoscope có nguồn gốc Hy Lạp từ từ hora (thời gian) skopos (đánh dấu), vậy nên từ horoscope nghĩa đen tức là “đánh dấu thời gian”. Khi lá số tử vi được lập, các hành tinh (bao gồm Mặt Trời và Mặt Trăng, mà người cổ đại vẫn coi là các hành tinh) trước tiên sẽ được đặt vào đường hoàng đạo. Ở thời mà chiêm tinh học ra đời, đường hoàng đạo được chia thành 12 phần, gọi là các cung, mỗi cung dài 30 độ, và được đặt tên theo chòm sao thuộc cung đó – Cung Xử Nữ mang tên chòm Xử Nữ, chẳng hạn vậy. (Học tiếng Anh: Văn phong (style) khi viết luận tiếng Anh)

Ngày nay người ta thường hỏi nhau “bạn thuộc cung gì”, thì tức là họ đang hỏi vào lúc bạn sinh ra thì Mặt Trời đang nằm ở cung nào. Tuy nhiên, hơn 2000 năm đã trôi qua kể từ khi người ta phân chia các cung hoàng đạo. Đó là một quãng thời gian dài, và đã xảy ra sự tiến động, tức là các chòm sao hoàng đạo đã trượt về phía tay dọc theo đai hoàng đạo, cứ 26000 năm chúng sẽ trượt đủ một vòng tròn. Vậy nên, so với 2000 năm trước thì các vì sao ngày nay đã lệch khoảng 1/12 đường hoàng đạo – tương đương với độ rộng 1 cung.

Một lá số tử vi (horoscope) tính toán vào ngày 1/1/2000, lúc 12h00 trưa theo giờ New York
Một lá số tử vi (horoscope) tính toán vào ngày 1/1/2000, lúc 12h00 trưa theo giờ New York

Nhưng trong hầu hết các khoa chiêm tinh thì cung hoàng đạo vẫn được giữ đúng ngày tháng của chúng như ngày xưa. Tức là cung hoàng đạo của bạn, và chòm sao mà Mặt Trời đi qua lúc bạn sinh ra, đã lệch nhau, không còn trùng khớp nữa. Ví dụ, ở vị trí cung Bạch Dương hiện tại là chòm sao Song Ngư. Đọc một cuốn sách chiêm tinh nào đó, tên của các cung liên hệ với ngày sinh của bạn không còn là tên của chòm sao mà Mặt Trời đang ở đó lúc bạn sinh ra nữa. Để biết chính xác đó là chòm sao gì, thì bạn phải dịch ngược về một chòm.

Một lá số tử vi đầy đủ không chỉ cho biết vị trí của Mặt Trời, mà còn của cả Mặt Trăng và từng hành tinh trên bầu trời, tức ta có biết chúng đang nằm ở cung hoàng đạo nào. Tuy nhiên, khi thiên cầu xoay chuyển (do Trái Đất tự xoay quanh trục) thì toàn bộ các chòm sao hoàng đạo đều chuyển động từ đông sang tây trên bầu trời, mỗi ngày đi hết một vòng. Vì thế nên người ta cũng phải tính vị trí trên bầu trời (trong chiêm tinh gọi là house – cung nhà). Cũng có một số quy tắc cho người ta diễn giải lá số tử vi, hầu hết (ít nhất là trong các trường phái tử vi phương Tây) bắt nguồn từ cuốn Tetrabiblos của Ptolemy. Mỗi cung, mỗi nhà, và mỗi hành tinh – trong đó hành tinh đóng vai trò trung tâm – theo người ta đều có liên quan đến một vấn đề cụ thể nào đó của đời người.

Cách diễn giải chi tiết lá số tử vi là một bộ môn phức tạp, và có nhiều chi phái với những cách giải thích của riêng mình. Tuy cũng có một số quy tắc được coi là tiêu chuẩn, nhưng mức độ nặng nhẹ và cách áp dụng mỗi quy tắc này tùy thuộc vào mỗi nhà chiêm tinh, đó là “nghệ thuật” của họ. Cũng có nghĩa là cũng một lá số tử vi bạn có thể nghe tới hàng tá cách diễn giải khác nhau từ ông thầy này qua bà cô khác. (Học tiếng Anh: Luyện nói tiếng Anh với giáo trình Well Said)

Chiêm tinh học ngày nay

Các nhà chiêm tinh ngày nay cũng sử dụng cùng những quy tắc căn bản mà Ptolemy đã thiết lập gần 2000 năm trước. Họ lập lá số tử vi (một nghi thức giờ đây đã được đơn giản hóa bằng chương trình máy tính) và đưa ra các cách giải thích. Vị trí của Mặt Trời là yếu tố quan trọng và đơn giản nhất khi giải thích tử vi. Tuy ngay các nhà chiêm tinh chuyên nghiệp cũng không tin lắm vào hệ thống dự đoán có nhiều giới hạn này, lúc nào cũng phải cố gắng nhét đối tượng vào một trong 12 nhóm, nhưng rất nhiều người tin sái cổ vào chiêm tinh (và người ta vẫn lập hội, lập nhóm để thảo luận về các lá số tử vi với bầu khí “học thuật” rất sôi nổi.)

Ngày nay, so với người cổ đại, chúng ta đã biết tương đối rõ và bản chất của các hành tinh và những thiên thể, cũng như hệ gen của con người. Thật khó có thể tin rằng vị trí của Mặt Trời, Mặt Trăng, hay các hành tinh trên bầu trời tại thời điểm ai đó sinh ra lại có thể liên quan theo bất kỳ cách nào tới tính cách hay vận mệnh của họ. Không hề có bất kỳ một lực nào mà chúng ta đã biết lại có thể gây ra những tác động kiểu như vậy.

Nhưng các nhà chiêm tinh vẫn khăng khăng cho rằng có những lực mà con người chưa biết tới, gây ra bởi các hành tinh tùy vào vị trí của chúng so với nhau, nhưng không đưa ra được bất kỳ bằng chứng hay định nghĩa nào về những lực như thế.

Một đặc điểm khó hiểu khác của khoa chiêm tinh đó là nó nhấn mạnh tới sơ đồ chiêm tinh tại thời điểm ai đó sinh ra, chứ không quan tâm thời quãng thời gian người đó được thụ thai và cưu mang trong lòng mẹ. Vậy chẳng lẽ những yếu tố di truyền, bộ gen của con người lại không quan trọng bằng vị trí ngẫu nhiên của các thiên thể hay sao? Chẳng lẽ các bạn sẽ là những con người hoàn toàn khác nếu như sinh ra vào lúc 5 giờ sáng, thay vì 9h tối ư? (Trong quan niệm của thiên văn cổ đại thì việc sinh đẻ nhuốm màu huyền bí, nhưng ngày nay chúng ta đã hiểu rất rõ về quá trình này rồi.)

Trên thực tế thì ngày nay hầu như ai có chút kiến thức cũng khó co thể tin rằng cuộc đời của họ lại có thể bị định đoạt bởi các hành tinh lúc họ sinh ra. Tuy nhiên, nhiều người thì vẫn tin vào chiêm tinh ở mức độ coi nó như một yếu tố góp phần nào đó vào tính cách của mỗi người. Một thống kê đáng ngạc nhiên cho thấy rất nhiều người Mỹ đánh giá người khác – chẳng hạn khi thuê nhân viên, thậm chí là cưới nhau – dựa trên thông tin lá số tử vi của họ. Đưa ra những quyết định kiểu như thế thật là khó khăn, có lẽ vì thế mà người ta phải vận dụng mọi thông tin có thể để có quyết định đúng đắn nhất, ngay cả khi đó là thông tin tử vi. Nhưng chiêm tinh học có thực sự cung cấp thông tin đáng tin nào về tính cách một con người không? Câu hỏi này có thể kiểm chứng bằng phương pháp khoa học.

Kết quả từ hàng trăm bài kiểm tra chứng tỏ một điều: không có bằng chứng cho thấy lá số tử vi có khả năng tiên đoán, dù là theo nghĩa đơn giản nhất của từ này. Vậy thì tại sao người ta vẫn cứ tin, vẫn cứ quăng tiền cho các nhà chiêm tinh để nghe họ giải mã cuộc đời mình? Các nhà chiêm tinh ngày ngày nay đã phát triển được một thứ ngôn ngữ rất khéo léo để đưa ra các cách diễn giải của họ. Hầu hết các nhà chiêm tinh hoạt động như một nhà trị liệu nghiệp dự, nói những sự thật đơn giản mà khách hàng của họ muốn nghe.

Hệ thống chiêm tinh học không có cơ sở khoa học. Ở mức độ tốt nhất thì ta có thể gọi nó một thứ giả khoa học. Chiêm tinh có nguồn gốc lịch sử thú vị và lâu dài, từ những ngày con người còn sống trong mông muội, và là động lực để con người tìm hiểu và nghiên cứu bầu trời. Và chính chiêm tinh đã phát triển thành thiên văn học.

4.7/5 - (4 votes)

Về Chuyên trang Thiên Văn & Môi Trường

Thiên Văn Học là mảng kiến thức ad rất say mê và mong muốn chia sẻ với mọi người. Tất cả bài viết trong chuyên mục này do ad biên soạn hoặc biên dịch. Chuyên mục còn cung cấp kiến thức về Biến Đổi Khí Hậu, một vấn đề đang ngày càng nghiêm trọng và hiển hiện với nhân loại chúng ta.