Lịch Sử & Văn Hóa Anh Mỹ

Cuộc đời Nữ hoàng Elizabeth I của nước Anh

Nữ hoàng Elizabeth I trị vị nước Anh trong một khoảng thời gian dài tới 44 năm. Trong suốt thời gian ấy, nước Anh được thịnh trị. Người ta gọi tên thời gian bà tại vị là thời đại Elizabeth. Trong bài viết này, hãy cùng Lightway tìm hiểu cuộc đời Nữ hoàng Elizabeth I của nước Anh.

nữ hoàng Anh Elizabeth

Nữ hoàng Elizabeth I trị vị nước Anh trong một khoảng thời gian dài tới 44 năm. Trong suốt thời gian ấy, nước Anh được thịnh trị. Người ta gọi tên thời gian bà tại vị là thời đại Elizabeth. Trong bài viết này, hãy cùng Lightway tìm hiểu cuộc đời Nữ hoàng Elizabeth I của nước Anh.

Nữ hoàng Elizabeth I là ai?

Nữ hoàng Elizabeth I lên ngôi năm 1558 khi mới 25 tuổi, và cai trị 44 năm. Trước đó bà là một công chúa, nhưng bị tuyên bố bất hợp pháp vì vướng vào các mưu đồ chính trị. Cuối cùng, sau cái chết của người chị cùng cha khác mẹ là Mary Tudor, bà giành được vương miện.

Trong suốt triều đại của mình, Elizabeth I đã thiết lập đạo Tin Lành ở Anh; đánh bại hải quân Tây Ban Nha năm 1588; duy trì hòa bình bên trong lãnh thổ vốn bị chia cách của mình trước đó; và kiến tạo môi trường cho nghệ thuật phát triển. Đôi lúc người ta gọi bà là “Nữ hoàng trinh bạch”, vì bà không lập gia đình.

Song thân của Nữ hoàng Elizabeth I

Elizabeth là con gái Vua Henry III cùng hoàng phi của ngài là Anne Boleyn. Khi nàng lên 2 thì mẹ bị xử trảm theo lệnh của cha, vì nghi ngờ ngoại tình và mưu sát.

Henry VIII và Anne Boleyn, song thân của Elizabeth

Tuổi thơ và Giáo dục

Nữ hoàng Elizabeth I sinh ngày 7 tháng Chín, 1533, tại Greenwich, Anh. Nàng được nuôi dạy như mọi trẻ em hoàng gia khác, có gia sư và được học nhiều bộ môn, trong đó nàng đặc biệt giỏi về ngôn ngữ và âm nhạc.

Sau khi cha mất năm 1547, Elizabeth sống dưới sự săn sóc của mẹ kế là Catherine Parr. Parr thuê gia sư cho nàng, trong số đó có William Grindal và Roger Ascham.

Căng thẳng xảy ra khi Parr tái giá với Thomas Seymour, khiến Elizabeth phải trở về đất phong của mình tại Hatfield, cách xa hoàng cung. Mối quan hệ của nàng với Seymour về sau trở nên khăng khít, và Seymour bị kết tội cố ý tìm cách cưới Elizabeth để chiếm đoạt quyền lực, cuối cùng bị xử tử.

Anh chị em của Nữ hoàng Elizabeth I

Elizabeth có một người chị cùng cha khác mẹ là Mary Tutor, trưởng nữ của nhà vua với người vợ đầu là Catherine xứ Aragon, và là đứa con duy nhất sống sót sau vụ ngoại tình. Elizabeth còn có một người em là Edward, trưởng nam hợp pháp duy nhất của nhà vua với người vợ thứ ba là Jane Seymour.

Elizabeth và Mary bị tuyên bố là con bất hợp pháp vì tiên vương cố tình tìm cách để Edward được kế vị. Hai nàng về sau được đưa vào danh sách kế vị dự bị. Khi Henry III qua đời năm 1547, Edward lên ngôi, xưng là Vua Edward VI.

Edward VI chỉ cai trị được 6 năm rồi mất năm 1553. Mary Tudor và người cháu họ, Phu nhân Jane Grey, nằm trong danh sách kế vị.

Edward đã chỉ định Grey làm người kế vị. Nhưng thời gian cai trị của bà cũng chóng vánh: Mary được dân Anh ủng hộ, và phế truất Grey chỉ sau 9 ngày tại vị.

Chân dung nữ hoàng Elizabeth I của Anh
Chân dung nữ hoàng Elizabeth I của Anh thời thiếu nữ, do William Scrots vẽ năm 1546 theo lệnh vua cha

Dù Elizabeth ủng hộ Mary đảo chính, nhưng nàng không thoát được sự nghi ngờ. Là một tín đồ thành tín, Mary cố gắng phục hồi đức tin trên xứ sở của mình, nối lại quan hệ với Giáo hoàng mà tiên vương đã cắt đứt. Tuy Elizabeth ủng hộ sự cải tổ tôn giáo ấy, nhưng đối với những người muốn đất nước theo đạo Tin Lành thì nàng vẫn là một đại diện kế vị tiềm năng.

Năm 1554, Thomas Wyatt tổ chức một cuộc nổi loạn chống lại Mary, với hy vọng đưa Elizabeth lên ngôi, phục hồi đạo Tin Lành ở Anh. Kế hoạch của ông bị phát giác, Elizabeth mau chóng bị  tống giam. Tuy Elizabeth phủ nhận sự tham gia của mình vào âm mưu ấy, nhưng vương tỉ của nàng hoàn toàn không tin.

Dù thế, ít lâu sau nàng được phóng thích, nhưng phải sống trong sự giám sát nghiêm ngặt của chị. Wyatt bị xử tử, nhưng đến chết vẫn khăng khăng rằng Elizabeth không biết gì về vụ nổi loạn. Cuối cùng thì Elizabeth trở về Hatfield, tiếp tục học tập. Năm 1558, nàng lên ngôi sau khi Mary Tudor chết.

Chân dung Mary, chị cùng cha khác mẹ của của Elizabeth

Triều đại của nữ hoàng Elizabeth

Elizabeth cai trị 44 năm, từ 1558 cho đến khi qua đời năm 1603.

Ngay khi lên ngôi nàng đã phải đối mặt với những rắc rối mà Mary để lại. Đất nước đang chiến tranh với Pháp, cuộc chiến làm khánh kiệt ngân khố quốc gia.

Một căng thẳng nghiêm trọng khác là xung đột giữa các giáo phái xảy ra sau khi Mary cố gắng đưa nước Anh trở về với Công giáo La Mã bằng mọi biện pháp có thể. Bà xử tử một lúc 300 người theo đạo Tin Lành vì tội dị giáo. Và những hành động tàn nhẫn tương tự khiến bà có biệt danh là Bloody Mary (Mary khát máu).

Elizabeth hành động quyết đoán giải quyết những vấn đề nóng bỏng ấy. Trong phiên họp Nghị viện thứ nhất năm 1559, bà kêu gọi thông qua Đạo luật Tối cao, tái phục hồi Anh giáo, và Đạo luật Hòa hợp.

Elizabeth xử lý các xung đột tôn giáo trong đất nước một cách ôn hòa. “Chỉ có một Chúa Giêsu”, một lần bà nói, “còn chúng ta chỉ biết tranh cãi và hận thù.”

Lâu đài cổ tại Hertfordshire, nơi Elizabeth sống trong thời gian Mary cai trị

Các sử gia có những nhìn nhận khác nhau về vấn đề bách hại người Công giáo dưới thời Elizabeth. Giáo hội Công giáo ái ngại trước hành động của bà, và năm 1570, Giáo hoàng Pius V ra vạ tuyệt thông đối với Elizabeth.

Với sự hỗ trợ của quan thái sư William Cecil, Elizabeth kết thúc cuộc chiến với Pháp. Bà đã tránh được xung đột với thế lực mạnh nhất đương thời là Tây Ban Nha, trong hầu như toàn bộ thời gian trị vì của mình.

Nhưng năm 1585, Elizabeth ủng hộ cuộc nổi dậy của đạo Tin Lành chống lại người Tây Ban Nha tại Hà Lan. Tây Ban Nha kéo quân đánh dằn mặt người Anh, nhưng Anh đã chiến thắng hạm đội Tây Ban Nha nức tiếng năm 1588. Theo nhiều báo cáo, thời tiết được cho là yếu tố quyết định giúp cho chiến thắng của người Anh.

Nước Anh thời Elizabeth

Thời đại trị vì của nữ hoàng Elizabeth đôi lúc được xem là thời hoàng kim của nước Anh, hòa bình và thịnh vượng, nghệ thuật phát triển dưới sự bảo trợ của nữ hoàng.

Tuy cai trị nghiêm khắc, nhưng Elizabeth cũng dành nhiều thời gian cho các thú tiêu khiển. Bà yêu âm nhạc, chơi sáo rất cừ. Thomas Tallis và William Byrd là hai nhạc sư trong triều của bà. Bà cũng thích khiêu vũ và xem kịch. Triều đại của bà tạo điều kiện cho nhiều tài năng phát triển, như William Shakespeare và Christopher Marlowe.

Các nhà văn nhiệt liệt tán dương bà, các nghệ sĩ đua nhau vẽ chân dung bà. Qua những bức họa họ để lại ta còn biết được rằng nữ hoàng Elizabeth là một chuyên gia thời trang. Bà yêu trang phục đẹp và trang sức tinh tế, trang điểm cầu kỳ.

William Shakespeare sống vào thời nữ hoàng Elizabeth I

Nữ hoàng Anh Elizabeth I và nữ hoàng Scots Mary

Trong thời gian trị vì của nữ hoàng Anh Elizabeth, Mary, nữ hoàng Scots, khẳng định mình mới là nữ hoàng hợp pháp của Anh, đe dọa phế truất đứa người em họ của mình. Mary theo Công giáo, vậy nên với hầu hết người Công giáo ở Anh ủng hộ bà.

Là con gái của vua James V xứ Scotland, Mary Stuart đã hợp nhất vương quốc của bà với Pháp năm 1558 khi cưới vị vua tương lai của Pháp là Francis II. Sau khi Francis chết, bà trở lại Scotland năm 1561.

Elizabeth tống giam cô chị họ năm 1567 với sự trợ giúp của giới sát thủ, trong đó có Babington Plit, và giam cầm trong suốt 20 năm trời trước khi xử tử năm 1587.

Giai đoạn cuối trong thời trị vì

Cuối thời Elizabeth xảy ra nhiều vấn đề gây hỗn loạn trong nước: mất mùa, thất nghiệp, và lạm phát gia tăng. Thiếu thốn lương thực khiến nhiều nơi ở Ireland xảy ra bạo loạn.

Trong tình thế ấy, nhiều nhân vật thách thức quyền lực của Elizabeth, trong số đó có Robert Devereaux, Công tước xứ Essex. Bà phái ông đến Ireland để dẹp yên nổi loạn trong một cuộc chiến được biết đến với tên gọi Cuộc Chiến Chín Năm do lãnh chúa người Gaeic là Hugh O’Neill lãnh đạo. Thay vì thi hành mệnh lệnh của nữ hoàng, Essex trở lại Anh để tự mình làm một cuộc nổi dậy khác. Nhưng ông thất bại, bị xử tử năm 1601 vì tội phản quốc.

Nữ hoàng elizabeth
Tranh vẽ nữ hoàng khi về già, thời gian ngủ quên bên vai phải, còn thần chết thì nhìn qua vai trái của bà

Nữ hoàng Elizabeth I có chồng con không?

Elizabeth không lập gia đình và không có con; bà không muốn chia sẻ quyền lực với bất kỳ ai. Qua thời gian, bà tạo lập hình ảnh của mình trong lòng dân chúng như là một “Nữ hoàng trinh bạch”

Chọn người kế vị là một vấn đề nan giải với Elizabeth. Trong thời gian trị vì của mình, bà cũng có nhiều cuộc mai mốt với các gia đình hoàng gia khác. Nhưng nhìn gương cha và chị, bà thấy rõ những rắc rối và thách thức mà các cuộc hôn nhân hoàng gia thường mang lại.

Người chị cùng cha khác mẹ là Mary Tutor cưới vua Philip II của Tây Ban Nha, một lựa chọn bất thường, chỉ vì ông vua ấy có cùng đức tin Công giáo, và bà hy vọng sẽ hợp nhất hai quốc gia làm một. Phillip cũng từng ngỏ lời cầu hôn Elizabeth, nhưng bà từ chối.

Trong số các vị cầu thân với Elizabeth còn có Archduke Charles nước Áo, sau trở thành vua Henry III của Pháp. Tuy không kết hôn với bất kỳ ai, nhưng nữ hoàng cũng khéo léo vận dụng chuyện cầu thân cho các mục đích chính trị của mình.

Dường như nữ hoàng có tình cảm với một trong số các cận thần của mình, quan Robert Dudley. Mối quan hệ của họ là đề tài đàm tiếu của nhiều người. Đôi bên bị hoài nghi trước cái chết của vợ Dudley.

Nữ hoàng Elizabeth qua đời

Nữ hoàng qua đời ngày 24/3/1603, tại cung điện Richmond, Surrey. Người ta tin rằng một loại mỹ phẩm mà nữ hoàng thường sử dụng để trang điểm cho ngoại hình xanh xao, tên gọi là “spirit of Saturn” – có thành phần gồm chì và dấm – có thể đã gián tiếp dẫn tới cái chết của bà.

Đoàn đưa tang Nữ hoàng Elizabeth

Kế vị

Vì nữ hoàng Elizabeth I không có con, nên cái chết của bà đã chấm dứt dòng dõi Tudor – gia đình hoàng tộc đã cai trị nước Anh từ cuối những năm 1400. Con trai nữ hoàng Scots Mary, kẻ thù trước đây của bà, kế vị với danh hiệu James I.

4.5/5 - (2 votes)

Tags: Lịch sử Anh

Các bài viết trong chuyên mục Kiến Thức này được biên dịch hoặc sưu tầm bởi Dịch Thuật Lightway. Trang đặt quảng cáo để có kinh phí duy trì. Nếu bài viết hữu ích với bạn, hãy kích vào quảng cáo ủng hộ trang nhé.

Khám phá với Lightway

Kích quảng cáo ủng hộ trang