Lịch Sử và Văn Minh

Tìm hiểu văn minh Ai Cập cổ đại

Ai Cập từng một thời là trung tâm văn minh của thế giới, khai sinh ra nhiều thành tựu mà cả nhân loại kế thừa. Cùng tìm hiểu văn minh Ai Cập cổ đại

văn minh ai cập cổ đại

Những gì Người đã làm thật vĩ đại. Hỡi chúa tể của các vị thần. Kế hoạch của người và dự định của Người đã được thực hiện thông suốt. Người đã truyền cho con sự dũng cảm, sức mạnh của Người luôn theo cùng với con. Không vùng đất nào có thể đứng vững trước con, theo như dự đoán của Người, con đã đánh bại hoàn toàn những kẻ nào xâm lấn biên cương, buộc chúng phải hàng phục… Việc làm này đáng được tôn vinh vì theo mệnh lệnh mang lại chiến thắng của Người, chiến thắng có được vì Người đã ban phát sức mạnh cho vương quốc.

Lời Vua Ramses III tâu với vua cha, Amon-Re, chúa tể các vị thần, từ Câu đề tặng vĩ đại trong Vương triều thứ hai khắc trên phù điêu trong đền thờ Medinet Habu

Sự xuất hiện nền văn minh ở Ai Cập

Văn hóa Thời kỳ đồ đá mới kết thúc ở một số nơi trên thế giới ngay sau 5000 năm TCN. Lúc đầu có vẻ như biến mất ở thung lũng sông Nile, nhưng vùng đất thuộc lưu vực sông Tigris và Euphrates cũng kết thúc ít lâu sau đó. Việc hướng đến một trình độ văn hóa cao hơn có vẻ như diễn ra rất nhanh ở Ai Cập, không những có thể, mà còn là thành tựu của người Ai Cập trong việc đặt nền móng giải quyết được nhiều việc cho các dân tộc khác. Vì thế thật thích hợp khi chúng ta bắt đầu nghiên cứu các nền văn hóa nổi tiếng trong lịch sử bằng sự xuất hiện nền văn minh trên hai bờ sông Nile.

Giai Đoạn Tiền Vương Triều

Ý nghĩa giai đoạn tiền vương quốc

Vì không có nhà nước thống nhất nào kéo dài trong thung lũng sông Nile cho đến khoảng 3200 năm TCN, giai đoạn từ 5000 đến 3200 được gọi chung là giai đoạn tiền vương quốc1. Đầu giai đoạn này, Ai Cập dường như gồm nhiều “nome”, hay thành phố-thành bang, mỗi thành phố-thành bang đều độc lập, mặc dù có sự hợp tác với nhau vì mục đích kinh tế. Ngay sau thiên niên kỷ thứ tư TCN, sự hợp nhất các nhà nước diễn ra để hình thành vương quốc rộng lớn, một ở phía bắc một ở phía nam. Không ai rõ sự hợp nhất này diễn ra như thế nào, nhưng có lẽ được tiến hành thông qua sự nhất trí tự nguyện hay sự chiếm lấy quyền cai trị theo cách ôn hoà của một số hoàng thân có năng lực. Ít có chứng cứ của một cuộc xâm chiếm quân sự. Các vương quốc này tồn tại cho đến cuối giai đoạn tiền vương triều, mặc dù có vẻ hợp nhất trong một thời gian ngắn ngay sau khi thành lập.

Đặc điểm chủng tộc của người Ai Cập

Tính phức hợp chủng tộc của Ai Cập giai đoạn tiền vương triều về cơ bản cũng giống như các giai đoạn sau này. Cư dân thuộc về nhánh Địa Trung Hải thuộc chủng tộc Caucasian, nhưng họ không phải là dân tộc thuần chủng, và cũng không có chứng cứ gì cho thấy các yếu tố chủng tộc như thế chẳng hạn có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển văn hóa. Họ là người có vóc dáng thấp, màu da sậm, đầu dài, mắt đen, thẳng, mắt hõm sâu, mũi hơi khoằm. Một số thể hiện dấu vết đặc điểm pha trộn giữa người Da đen và Libya, và có thể mang dòng máu của người Semite và các dân tộc khác ở Tây Á. Ngôn ngữ của họ có nhiều chứng cứ của thành phần Semite, nếu không thì cũng biểu thị mối quan hệ gần với một số dân tộc bản địa châu Á.

Tiến bộ cụ thể ở Ai Cập giai đoạn tiền vương triều

Giai đoạn tiền vương triều tuyệt nhiên không phải là không có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử văn hóa Ai Cập. Có sự tiến bộ vượt trội trong các ngành nghệ thuật và thủ công, và thậm chí trong một số ngành khoa học. Công cụ, vũ khí, và đồ trang sức được chế tác rất tinh xảo từ đá lửa, đồng, và vàng. Các phương pháp xử lý mới trong khâu hoàn thiện, đánh bóng và trang trí trên đồ gốm cũng được nghĩ ra, dẫn đến kết quả người Ai Cập trong giai đoạn này có khả năng đóng thuyền mang tính hữu dụng cao và sự xuất sắc trong nghệ thuật cũng như bất kỳ sản phẩm nào do con cháu của họ sau này tạo ra. Thành tựu quan trọng khác bao gồm sự phát triển một hệ thống tưới tiêu hiệu quả, cải tạo các vùng đất đầm lầy, và dệt loại vải lanh có chất lượng vượt trội.

Tiến bộ tri thức

Nhưng những thành tựu này không phải là tất cả thành tựu họ đạt được, có chứng cứ cho thấy người Ai Cập giai đoạn tiền vương triều phát triển một hệ thống luật pháp dựa trên tập quán, có tiếng đến mức sau này được xem có tính ràng buộc thậm chí đối với cả Pharaoh. Hệ thống chữ viết xuất hiện cũng được đưa vào sử dụng. Mặc dù chưa tìm thấy tiêu bản thực tế của loại chữ viết như thế, nhưng minh hoạ còn sót lại từ thời Vương triều thứ nhất mang tính chất phức tạp đến mức người ta nghĩ chúng phải có trước đó rất lâu. Sau cùng, người Ai Cập trong giai đoạn này nghĩ ra dương lịch đầu tiên trong lịch sử nhân loại, có vẻ dựa trên sự hiện ra hàng năm của sao Thiên Lang, Sirius, với 12 tháng, mỗi tháng 30 ngày, vào cuối năm cộng thêm năm ngày lễ. Theo tính toán của các nhà Ai Cập học hiện đại, niên lịch này được đưa vào sử dụng vào khoảng năm 4200 TCN. Sự tồn tại của một niên lịch chính xác hợp lý vào thời điểm này khẳng định rằng người Ai Cập đã có được sự phát triển đáng kể trong toán học, và có thể trong các ngành khoa học khác.

Lịch Sử Chính Trị Dưới Thời Các Phaeaon

Thành lập Cổ Vương quốc

Khoảng 3200 TCN các vương quốc phía Bắc và Nam Ai Cập được kết hợp thành một đơn vị chính trị duy nhất, hiển nhiên là lần thứ hai, mặc dù sự hợp nhất lần thứ nhất chỉ kéo dài trong thời gian quá ngắn. Người sáng lập nhà nước mới theo truyền thuyết là Menes, vì thế mọi người xem ông như người sáng lập Vương triều thứ nhất. Năm vương triều khác tiếp sau theo thứ tự đều đặn cho đến năm 2300 TCN. Trong hai vương triều đầu tiên, kinh đô vẫn còn đặt ở Thinis, Thượng Ai Cập. Vương triều thứ ba chuyển trụ sở cai trị đến Memphis trên rìa phía nam của Châu thổ, để có được lợi thế của một địa điểm trung tâm với nhiều chức năng hành chính hơn. Kinh đô vẫn được đặt ở địa điểm này trong khoảng năm thế kỷ, giai đoạn từ khoảng 2800 đến 2300 TCN do đó được gọi là giai đoạn Memphite, trong khi toàn bộ giai đoạn của sáu vương triều đầu tiên được gọi là giai đoạn Cổ Vương quốc.

Cai trị Cổ Vương quốc

Sự cai trị của Cổ Vương quốc thật ra không đạt đến mức chính thể chuyên chế cá nhân như người ta thường nghĩ. Sự cai trị này theo chính trị thần quyền hơn là chế độ chuyên quyền. Chính thể chuyên chế của nhà vua được thực hiện không những nhân danh nhà vua mà còn trong tư cách người đại diện cho thánh thần. Chính thánh thần là sự hiện thân của công lý và trật tự xã hội, thánh thần là những người thật sự cai trị, theo quan niệm thịnh hành, nhà vua chỉ là người đại diện cho thánh thần. Dĩ nhiên, thật ra bản thân nhà vua cũng tự xem mình là thánh thần, là con của thần mặt trời Re. Nhà vua được thần dân vô cùng kính trọng đến mức không được phép gọi tên nhà vua, mà chỉ gọi là “Pharaoh”, từ “pero” trong tiếng Ai Cập nghĩa là “ngôi nhà lớn” hay “nhà của vua”. Vua bị cấm không được kết hôn với bất kỳ ai ngoài giao dịch trực hệ với mình, nếu không dòng máu thần thánh mà nhà vua đang mang sẽ bị nhiễm phải vết nhơ hạ cấp. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng trong tất cả hoạt động chính thức, quyền bính của nhà vua được giới hạn theo luật pháp cổ đại, người ta cho là luật pháp thể hiện ý muốn thần thánh. Nhà vua không được quan trọng hơn luật pháp mà phải phục tùng luật pháp. Vì thế, không được hiểu lầm chức năng của nhà vua khi so sánh nhà vua, với các nhà vua thần quyền trong thời hiện đại sau này.

Liên minh giáo hội và nhà nước

Không có sự chia rẽ nào giữa giáo hội và nhà nước ở Cổ Vương quốc. Thuộc cấp chủ yếu của Pharaoh là thầy tế, và bản thân nhà vua cũng là một thầy tế chính. Nhưng nhà vua cùng có nhiều phụ tá khác: tể tướng, người giữ ngân khố hoàng gia, kiến trúc sư chính, người giám sát các công trình công cộng, thẩm phán chính, và 42 nomarch. Nomarch là những thủ hiến cai trị “thành bang” (nome); đất nước được chia thành nhiều quận địa phương. Ban đầu họ được Pharaoh bổ nhiệm, và phải làm theo ý vua, nhưng dần dần họ làm cho chức vụ của mình cha truyền con nối và ngày càng thâu tóm đặc quyền chủ quyền vào tay mình. Vì nome là những tàn tích còn sót lại của thành phố-thành bang cổ, nên suy nghĩ bè phái vẫn còn rơi rớt và khuyến khích các thủ hiến địa phương bất tuân mệnh lệnh từ chính quyền trung ương.

Trách nhiệm của Pharaoh

Vị trí của Pharaoh mang tính cha truyền con nối, nhưng đặc quyền kế vị đi kèm với trách nhiệm. Thông thường thái tử thường phải trải qua thời gian tập sự dưới sự dìu dắt của vua cha hay tể tướng trong vai trò người giám sát việc chung. Vì thế thái tử khi lên ngôi như một chính khách được giáo dục và được khai sáng, hiểu nhu cầu trong nước và được đào tạo quản lý các hoạt động chung như khai khoáng, xây dựng các công trình công cộng và tưới tiêu. Vì thế thái tử đã được chuẩn bị kỹ trước khi lên ngôi, vì trong tư cách nhà vua, theo tập quán, vua phải dành nhiều thời gian để kiểm tra và quản lý nhiều dự án khác nhau nhằm mục đích gia tăng quyền lợi của đất nước. Thần tính bao bọc nhà vua nhưng Pharaoh vẫn phải nỗ lực phục vụ vì phúc lợi chung.

Tòa án và quá trình xét xử

Những gì vừa nêu về tầm quan trọng của luật pháp Ai Cập cho thấy quá trình xét xử phải theo đúng các quy định của luật pháp. Thực tế đúng như thế. Mặc dù Cổ Vương quốc chưa có một giai tầng gồm các thẩm phán chuyên nghiệp, nhưng số quan chức quản lý hành chính đôi lúc phải đảm nhận vai trò của thẩm phán, họ phải học luật và cảm thấy tự hào trong việc xét xử công chính trong các vụ xử quan trọng. Có đến sáu “tòa án”, với nhiều quan chức hành chính khác nhau được chỉ định làm “thẩm phán” theo từng thời điểm, cấu thành ngành “tư pháp” của chính quyền. Cao nhất trong số các “thẩm phán” là “chánh thẩm phán”, đôi lúc cũng đảm nhận chức vụ tể tướng. Đơn “kháng cáo” cũng có thể gửi đến Pharaoh trong một số trường hợp. Rõ ràng không có giai cấp đẳng cấp nào được miễn khỏi phải bị tòa xét xử. Sử sách cho thấy thậm chí trường hợp phản bội trong gia tộc nhà vua cũng bị xét xử tỉ mỉ, tôn trọng quy định của luật pháp, được thể hiện trong các phiên tòa xử những người phạm tội nhẹ. Các Pharaoh chưa hiểu được sự khác biệt đáng bị hình phạt nghiêm khắc giữa “tội phạm” chính trị với tội phạm thông thường được các nhà cai trị nhà nước thời hiện đại đưa ra.

Đặc điểm phi quân sự của Cổ Vương quốc

Chính quyền Cổ Vương quốc (the government of the Old King), được hình thành trên cơ sở hoà bình, không xâm chiếm. Trong khía cạnh này, Cổ Vương quốc là một nhà nước độc đáo trong số các nhà nước cổ đại. Pharaoh không có quân đội thường trực, cũng không có bất kỳ thứ gì có thể gọi là lực lượng dân quân quốc gia. Mỗi nome đều có lực lượng dân quân địa phương, nhưng do các quan chức dân sự chỉ huy, và nói chung được huy động để dành hết tâm huyết xây dựng các công trình phục vụ công cộng. Trong trường hợp có nguy cơ bị xâm chiếm, nhiều đơn vị khác nhau ở địa phương tập hợp lại theo lời hiệu triệu của Pharaoh và thuộc quyền chỉ huy của một trong số các thuộc cấp dân sự của nhà vua. Vào những thời điểm khác, người đứng đầu chính quyền duy trì lực lượng quân đội theo sự tùy nghi của mình. Người Ai Cập thời Cổ Vương quốc nói chung hài lòng với số phận của mình và để mặc các dân tộc khác. Lý do dẫn đến thái độ này được tìm thấy trong vị thế được bảo vệ của Ai Cập, trong sự sở hữu đất đai có độ phì nhiêu vô tận, và nhà nước của họ là kết quả của sự cần thiết phải hợp tác thay vì trên cơ sở khai thác.

Kết thúc Cổ Vương quốc

Sau một thiên niên kỷ hoà bình ổn định và khá thịnh vượng, Cổ Vương quốc đi đến hồi kết vào khoảng năm 2300 TCN. Một số nguyên nhân như sau: sự tiếm đoạt quyền lực của các nomarch, sự dai dẳng của chủ nghĩa phân lập, hay quan điểm “quyền của nhà nước”, sự phát triển chủ nghĩa cá nhân, và gánh nặng tài chính do các Pharaoh áp đặt lên thần dân với các dự án đại quy mô trong phát triển đất nước. Giai đoạn tiếp theo sau gọi là Thời kỳ phong kiến. Ngoài khoảng thời gian trật tự và phát triển ra là giai đoạn hỗn loạn, sự tăng thêm quyền lực của giới quý tộc, cuộc cách mạng xã hội của quần chúng, và sự xâm chiếm của người Da đen và các bộ tộc châu Á. Cổ Vương quốc vẫn chưa kết thúc cho đến khi Vương triều thứ 11 ra đời khoảng năm 2100 TCN – một sự kiện mở ra một giai đoạn quan trọng kế tiếp trong lịch sử Ai Cập, gọi là Trung Vương quốc.

Trung Vương quốc (2100-1788 TCN)

Chính quyền Trung Vương quốc yếu hơn nhiều so với chính quyền Cổ Vương quốc. Các vương triều Pharaoh tiếp tục sự cai trị trên danh nghĩa, nhưng quyền bính ngày càng rơi vào tay các nomarch và giới quý tộc thuộc đẳng cấp thấp hơn. Vinh quang của những người này là phải cai trị như những bạo chúa nhân từ, hoạt động trong địa hạt thẩm quyền! Các chức năng đúng ra của một người đứng đầu nhà nước. Có lúc họ cũng bị quần chúng tấn công, đến mức sau năm 2000 TCN các Pharaoh trong Vương triều thứ 12 mới có khả năng khôi phục quyền lực trước kia của mình. Bản thân thần dân cũng được tưởng thưởng bằng việc được bổ nhiệm vào các chức vụ cai trị và được cấp đất cũng như đặc quyền trong các ngành nghề cụ thể. Toàn bộ dân số, bất kể giai tầng, cho đến thời điểm này có vẻ chỉ có vài người được hưởng đặc quyền. Vì lý do này, chính quyền của Vương triều thứ 12 đôi khi được gọi là vương quốc dân chủ đầu tiên trên thế giới. Giai đoạn Vương triều này cai trị là thời hoàng kim của thành tựu tri thức và công bằng xã hội, mặc dù hình thức cai trị thần quyền vẫn còn tồn tại.

Sự xâm lăng của người Hykso

Cuối Vương triều thứ 12, Ai Cập bước vào một kỷ nguyên khác với sự xâm lăng của nước ngoài và hỗn loạn trong nước kéo dài hơn hai thế kỷ, từ 1788 đến 1580 TCN. Sử sách đương đại có được không nhiều, nhưng dường như cho thấy rằng sự rối loạn trong nước là do kết quả đàn áp cuộc nổi dậy của giới quý tộc. Một lần nữa quyền lực bị sút giảm đến mức bất lực, và phần lớn sự tiến bộ xã hội trong thời đại trước đã bị triệt phá. Khoảng 1750 năm TCN vùng đất này bị người Hykso, hay “các vị Vua Chăn cừu”, một bộ lạc du cư hỗn hợp xuất xứ ở Tây Á, xâm chiếm. Họ mở rộng sự thống trị trên danh nghĩa trên khắp đất nước, mặc dù chủ quyền thực sự của họ chỉ giới hạn trong vùng Châu thổ. Tài nghệ quân sự của họ thường được quy cho số chiến xa và ngựa, nhưng chiến thắng của họ chắc chắn dễ đạt hơn do sự chia rẽ ở người Ai Cập. Sự thống trị của họ có ảnh hưởng sâu sắc trong lịch sử Ai Cập. Không những họ giúp cho người Ai Cập quen với các phương pháp chiến tranh mới, mà còn khiến cho họ cảm thấy sự bất bình chung khi đối mặt với chính thể chuyên chế nước ngoài, cũng như giúp người Ai Cập quên đi sự bất đồng và thống nhất vì sự nghiệp chung. Vì thế con đường khôi phục một chính quyền mạnh trên toàn quốc đã được khai thông.

Đánh đuổi người Hykso và thành lập Đế chế

Gần cuối thế kỷ 17 TCN, các nhà cai trị Thượng Ai Cập phát động cuộc khởi nghĩa chống lại người Hykso, một cuộc vận động sau cùng được hầu hết các cư dân bản địa sống trong thung lũng tham gia. Năm 1580 tất cả những kẻ xâm lăng không bị giết chết hết hay bắt làm nô lệ mà bị đánh đuổi ra khỏi đất nước. Anh hùng trong chiến thắng này, Ahmose I, người sáng lập Vương triều thứ 18, lúc này trở thành một bạo chúa ở Ai Cập. Chế độ do ông thành lập vững chắc hơn bất kỳ chế độ nào cho đến thời điểm đó. Trong sự nổi dậy của chủ nghĩa dân tộc đi kèm với cuộc chiến chống lại người Hykso, chủ nghĩa yêu nước địa phương bị triệt tiêu cùng với quyền lực của giới quý tộc. Hầu hết các nomarch đều phản đối sự lên ngôi của Ahmose, thắng lợi cuối cùng của ông khiến họ không thể trụ vững ở vị trí hiện có, và buộc họ không còn cách nào khác hơn việc từ bỏ sự khẳng định chủ quyền.

Sự phát triển chủ nghĩa đế chế

Giai đoạn tiếp theo sau khi Ahmose lên ngôi được gọi là giai đoạn Đế chế, kéo dài từ năm 1580 đến 1090 TCN, trong thời gian này Ai Cập do ba vương triều gồm nhiều Pharaoh kế vị nhau liên tiếp, thứ 18, thứ 19, thứ 20, cai trị. Không còn thực thi chính sách nhà nước theo chủ nghĩa hoà bình và biệt lập nữa, thay vào đó là tinh thần chủ nghĩa đế chế xâm chiếm nhanh chóng thịnh hành trên cả nước. Nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi này không phải tìm kiếm đâu xa. Nhuệ khí quân sự do cuộc chiến thành công chống lại người Hykso tạo ra, kích thích sự thèm muốn, muốn có thêm nhiều chiến thắng nữa. Một cỗ máy quân sự khổng lồ được hình thành để đánh đuổi kẻ xâm lăng, được xem như một điều đi liền chứng tỏ có giá trị đến mức không thể loại bỏ quyền lực của Pharaoh ngay được. Ngoài ra, còn có nhiều nỗi lo sợ, cho dù có thật hay chỉ tưởng tượng, những cuộc xâm lăng mới từ Tây Á.

Sự xâm chiếm của người Ai Cập

Bước đầu tiên trong chiều hướng của chính sách mới được nhiều người kế vị Ahmose thực thi, trong việc đột kích trên diện rộng vào Palestine và khẳng định chủ quyền ở Syria. Sự khao khát thành lập đế chế đạt đỉnh điểm một vài năm sau này trong vương triều Thutmose III, lên ngôi năm 1479 TCN. Bằng một trong số những đạo quân đáng gờm nhất thời cổ đại, nhà vua nhanh chóng dập tắt tất cả sự đối kháng ở Syria và sau cùng trở thành lãnh chúa cai quản một lãnh thổ mênh mông trải rộng từ sông Euphrates đến các vùng có lượng mưa như trút nước của sông Nile. Người Phoenicia, người Canaan, người Hittite, và người Assyria công nhận quyền bá chủ của nhà vua hoặc phải nộp cống vật. Nhưng nhà vua chưa hề thành công trong việc biến các dân tộc bị đánh bại thành thần dân trung thành với mình, và cái chết của nhà vua là dấu hiệu mở đầu cuộc khởi nghĩa lan rộng ở Syria. Các nhà vua kế vị sau này đàn áp cuộc khởi nghĩa và tìm cách để kết hợp đế chế lại với nhau, nhưng vẫn không thể tránh được tai hoạ. Sáp nhập nhiều lãnh thổ hơn là cai trị thành công, dòng chảy tài sản đổ vào Ai Cập làm suy yếu cấu trúc quốc gia qua việc nuôi dưỡng nạn tham nhũng và xa hoa, trong khi nhiều cuộc khởi nghĩa liên tục của các dân tộc bị đánh bại cuối cùng làm mất dần sức mạnh của nhà nước vô phương phục hồi. Vào thế kỷ 12 TCN, hầu hết các tỉnh bị xâm chiếm đều đã bị mất vĩnh viễn.

Sự cai trị Đế chế

Sự cai trị Đế chế cũng giống như sự cai trị Cổ Vương quốc, ngoại trừ mang tính chất chuyên chế hơn. Sức mạnh quân sự mang tính chất thống nhất quốc gia lúc này là nền tảng cho sự cai trị của Pharaoh. Một đạo quân chuyên nghiệp thường trực đến mức thần dân phải kính sợ. Con trai cả của nhà vua, nếu ở thời Cổ Vương quốc lúc này đang trong thời gian tập sự, trong vai trò của tể tướng, đang giữ chức vụ cao nhất trong quân đội thường trực. Hầu như không còn dấu vết gì của quyền bính địa phương nữa. Quốc gia được chia thành hơn 50 đơn vị hành chính, phần lớn trong số này hoàn toàn chuyên quyền, cai quản mỗi đơn vị là một “bá tước” hay thủ hiến được bổ nhiệm như người đại diện trực tiếp cho sự cai trị của nhà vua. Hầu hết giới quý tộc trước đây lúc này trở thành triều thần hay thành viên trong hệ thống quan liêu của nhà vua dưới sự thống trị hoàn toàn của nhà vua. Pharaoh vẫn chưa phải là quốc vương thần quyền, nhưng mức độ quyền lực trên thực tế bắt đầu gần với mức độ quyền lực của các bạo chúa thời hiện đại sau này.

Pharaoh cuối cùng

Người cuối cùng trong số các Pharaoh vĩ đại là Ramses III, cai trị từ năm 1198 đến 1167 TCN. Kế vị nhà vua là những người không có khả năng của một Pharaoh theo đúng nghĩa của vị trí này. Giữa thế kỷ 12 TCN, Ai Cập trở thành miếng mồi ngon cho vô số các cuộc xâm chiếm từ các bộ tộc man di, tình hình xã hội Ai Cập cũng trên đà suy đồi. Người Libya và Nubia đầy rẫy khắp Ai Cập và dần dần hạ thấp giá trị của các chuẩn mực văn hóa. Đồng thời, bản thân người Ai Cập dường như mất đi tài năng sáng tạo của mình, trí tuệ của họ dường như bị sức quyến rũ của ma thuật và mê tín làm cho chệch hướng, và kết quả chắc chắn là chủ nghĩa hình thức tôn giáo ở dạng sơ khai chiếm lĩnh sinh hoạt trong nước. Để đạt đến sự bất tử bằng công cụ ma thuật lúc này là quan tâm chung của mọi người thuộc mọi giai tầng. Quá trình sa sút càng nhanh do quyền lực ngày càng tăng của giới thầy tế, sau cùng họ tiếm đoạt đặc quyền của nhà vua và ra các sắc lệnh của Pharaoh.

Ai Cập sụp đổ

Từ giữa thế kỷ 10 đến gần cuối thế kỷ 8 TCN chổi đót, một vương triều những người man rợ Libya chiếm ngai vàng Pharaoh. Tiếp theo sau người Libya là người Ethiopia hay người Nubia, đến từ vùng hoang mạc phía tây Thượng sông Nile. Năm 670 TCN, Ai Cập bị người Assyria xâm chiếm, họ thành công trong việc duy trì uy thế của mình chỉ được 8 năm. Sau khi sự cai trị của người Assyria sụp đổ vào năm 662, người Ai Cập giành lại độc lập, và tiếp đến là thời kỳ phục hưng rực rỡ. Tuy nhiên, sau cùng tất phải kết thúc, vì vào năm 525 TCN, Ai Cập bị người Ba Tư xâm chiếm. Nền văn minh cổ đại không bao giờ được hồi sinh.

Thành Tựu Của Người Ai Cập Và Ý Nghĩa Quan Trọng Của Thành Tựu Này Đối Với Chúng Ta

Đóng góp của người Ai Cập:

1) Tri thức và nghệ thuật.

Một vài nền văn minh trong thời cổ đại đã vượt xa Ai Cập về ý nghĩa quan trọng đối với thế giới hiện đại. Thậm chí ảnh hưởng của người Do Thái cũng không nhiều hơn. Từ vùng đất của các Pharaoh, phát xuất mầm mống và yếu tố kích thích để dạt vô số thành tựu tri thức trong các thế kỷ sau này. Các yếu tố triết học, toán học, khoa học và văn học quan trọng đều có những khởi đầu ở Ai Cập. Người Ai Cập cũng phát triển một trong những hệ thống lý thuyết chính trị và luật học lâu đời nhất. Họ hoàn thiện các thành tựu thủy lợi, kỹ thuật, làm đồ gốm, thủy tinh và giấy. Họ cũng là một trong số các dân tộc đầu tiên có khái niệm rất rõ ràng về nghệ thuật ngoài mục đích thực dụng ra, họ đặt ra nhiều nguyên tắc kiến trúc được áp dụng rộng rãi trong lịch sử sau này chổi đót. Đáng kể nhất trong số này là cột, dãy cột, rầm đỡ, cột hình tháp, và khoảng tường có hàng cửa sổ dọc theo, hoặc tường thấp có nhiều cửa sổ nhìn ra ngoài, đặt trên mái bộ phận chính của công trình.

2) Tín ngưỡng và đạo đức

Điều có ý nghĩa quan trọng hơn là sự đóng góp của người Ai Cập trong các lĩnh vực tín ngưỡng và đạo đức cá nhân và xã hội. Ngoài người Ba Tư ra, cư dân sống trên hai bờ sông Nile là dân tộc duy nhất trong thế giới cổ đại hình thành một tín ngưỡng quốc gia quanh giáo điều sự bất tử cá nhân. Giới thầy tế và các nhà hiền triết Ai Cập là những người đầu tiên rao giảng thuyết một thần phổ biến, khả năng biết trước của Thần thánh, tha thứ tội lỗi, thưởng phạt sau khi chết. Sau cùng, lý thuyết đạo đức Ai Cập là nguồn phát sinh nhiều tiêu chuẩn hệ thống đạo đức cá nhân và xã hội của nhiều dân tộc khác, vì lý thuyết này không những bao gồm những điều cấm đoán thông thường, cấm nói dối, trộm cắp và giết người, mà còn hàm chứa nhiều quan niệm ca ngợi công lý, nhân từ và quyền bình đẳng của mọi người.

Đánh giá

Tags: Ai Cập cổ đại

Các bài viết trong chuyên mục Kiến Thức này được biên dịch hoặc sưu tầm bởi Dịch Thuật Lightway. Trang đặt quảng cáo để có kinh phí duy trì. Nếu bài viết hữu ích với bạn, hãy kích vào quảng cáo ủng hộ trang nhé.

Khám phá với Lightway

Kích quảng cáo ủng hộ trang

Bạn có bình luận gì không?