Blog dịch thuật

Tìm hiểu các thuật ngữ trong dịch thuật văn bản

Abusive fidelity – Quá cầu toàn trong dịch thuật

Thuật ngữ “abusive fidelity” được Philip E. Lewis gọi là một mô thức dịch thuật “chú trọng việc cố gắng tìm kiếm và sử dụng những đồng nhất và tương ứng đối với văn bản gốc”. Cách làm ấy được xem là đặc biệt phù hợp với các loại văn bản hàm chứa nghệ thuật văn chương phức tạp như thi ca và triết học. Venuti thì xem mô thức dịch thuật này là thái quá ở hai mặt: nó ngăn cản các cấu trúc và hành văn của ngôn ngữ đích cùng văn hóa của nó, và đặc biệt tạo áp lực lên việc sử dụng thành ngữ và tính mạch lạc; để làm được điều đó thì nó cũng phải đào sâu các cấu trúc và văn phong của văn bản nguồn, khai mở các tầng nghĩa của nó.

Acceptability – Khả năng chấp nhận

Trong lý thuyết về các chuẩn mực dịch thuật do G. Toury (1980, 1995) xây dựng, “khả năng chấp nhận” là kết quả của quyết định ban đầu của người dịch trong việc tuân theo các chuẩn mực phổ biến trong văn hóa của ngôn ngữ đích. Do đó, một bản dịch được ‘chấp nhận’ theo nghĩa là bản dịch đó tuân theo ‘các chuẩn mực ngôn ngữ và văn học có trong ngôn ngữ đích và trong hệ thống tư liệu đích hoặc một phần nhất định của nó’. Mặt khác, việc tuân theo các tiêu chuẩn phổ biến trong ngôn ngữ nguồn sẽ giúp tạo ra một bản dịch ‘đầy đủ’.

Theo nghĩa tổng quát hơn, nhưng chủ yếu liên quan đến việc đánh giá được thực hiện trong bối cảnh dịch thuật chuyên môn, khả năng chấp nhận hướng đến việc biên dịch viên (BDV) tuân thủ các tiêu chuẩn và quy ước phổ biến về việc tạo ra văn bản trong TL (ngôn ngữ đích). Điều này ngụ ý cần phải cân nhắc các khía cạnh có thể thay đổi tùy theo mục đích cụ thể mà bản dịch phục vụ và kỳ vọng của độc giả. Từ quan điểm ngữ cảnh, các quy ước được tính đến có thể đi từ các khía cạnh tổ chức văn bản hoặc phạm vi chi tiết về chính tả và dấu câu.

Accuracy – Độ chính xác

Theo nghĩa chung, khái niệm về độ chính xác thường được đề cập đến khi thảo luận về tính đúng đắn của một bản dịch nhất định; do đó, theo nghĩa chung này, bản dịch ‘chính xác’ (của một từ, một câu nói hoặc toàn bộ văn bản) tương đương với một bản dịch ‘hay’ hoặc ‘đúng’, không có thông số kỹ thuật nào khác. Tuy nhiên, khi thảo luận về việc đánh giá các chỉ số, thuật ngữ này đôi khi được sử dụng với nghĩa hẹp hơn và được phân biệt với các thông số đánh giá khác. Ví dụ, trong ngữ cảnh dịch thuật chuyên môn, độ chính xác tức là mức độ mà một TT (biên dịch viên) phản ánh ST (văn bản nguồn) về mặt nội dung. Các thông số đánh giá khác bao gồm tính đầy đủ và khả năng chấp nhận và tính đến các khía cạnh như tính phù hợp của TT  đối với mục đích giao tiếp của nó hoặc sự tuân thủ của nó đối với các chuẩn mực TL về soạn thảo văn bản.

Adaption – Tính thích nghi

Thuật ngữ này có xu hướng được áp dụng cho các hình thức dịch trong đó có thể quan sát thấy một khoảng cách có thể hiểu được từ các khía cạnh chính thức và từ vựng của ST. Đối với các phân đoạn ngắn hoặc các phần của văn bản, tính thích nghi có thể được coi là một kỹ thuật dịch giải quyết những khác biệt cụ thể giữa SL và TL về ngữ cảnh tình huống và tư liệu. Do đó, một đoạn ST có thể cần được điều chỉnh trong bản dịch khi nó không có từ vựng tương đương trong TL, khi tình huống mà nó đề cập đến không quen thuộc với người đọc TL hoặc khi chuyển ngữ gần gũi sẽ không phù hợp về mặt chức năng. Tất nhiên, các tiêu chí này bị ràng buộc phải được xem xét trong điều kiện tương đối, vì cuối cùng chúng phụ thuộc vào việc cân nhắc nhu cầu hoặc kỳ vọng của độc giả TL. Vinay và Darbelnet ([1958] 1995: 39) xem tính thích nghi là một trong bảy quy trình dịch thuật của họ.

Ở cấp độ toàn cầu, tính thích nghi có thể được coi là một chiến lược dịch thuật chung hoặc phương thức chuyển tải văn bản nhằm mục đích tái tạo lại mục đích, chức năng hoặc tác động của văn bản chung (Bastin 1998). Nó có thể do người dịch lựa chọn hoặc do các yếu tố bên ngoài yêu cầu (tức là chính sách biên tập). Các quy tắc điều chỉnh theo nghĩa này bao gồm mở rộng, bỏ sót và tạo lại toàn bộ các phần ST nhằm bảo tồn chức năng chung của văn bản. Tính thích nghi theo nghĩa này có xu hướng gắn liền với các bối cảnh hoặc thể loại cụ thể như chuyển thể sân khấu, dịch nghe nhìn, quảng cáo và văn học dành cho trẻ em. Chúng được đặc trưng bởi mức độ tương tác cao giữa văn bản ngôn ngữ và các khía cạnh khác như hình ảnh và âm thanh. Một cuộc tranh luận lặp đi lặp lại liên quan đến điểm mà tại đó bản chuyển thể không còn là bản dịch và trở thành sự tái tạo ‘tự do hơn’ của ST. Về mặt lịch sử, khái niệm bản dịch đã được quan sát thấy có sự thay đổi rất lớn, các học giả ngày nay có xu hướng bao gồm chuyển thể trong bản dịch, miễn là văn bản được trình bày dưới dạng phóng tác dựa trên văn bản nguồn.

Điều thú vị cần lưu ý là đối với những người không trực tiếp tham gia dịch thuật chuyên nghiệp hoặc đến với công việc dịch thuật thông qua các con đường khác nhau từ nghiên cứu học thuật hoặc đào tạo, sự chuyển thể dường như luôn đề xuất một cái gì đó khác với bản dịch ‘đơn thuần’, cái sau được xác định về cơ bản với một phiên bản liên tuyến, theo nghĩa đen của ST. Các tài khoản làm sáng tỏ về khía cạnh này được cung cấp trong Snell-Hornby (2006: 87–90) liên quan đến bản dịch rạp hát và lồng tiếng phim, bối cảnh mà người dịch đôi khi được xem đóng vai trò thứ yếu là người cung cấp văn bản sau đó được chuyển cho người khác để viết lại ‘sáng tạo’.

Đánh giá

KÍCH QUẢNG CÁO ỦNG HỘ PAGE

Page đặt quảng cáo để có kinh phí tạo nội dung phục vụ bạn đọc. Vậy nếu bạn thấy bài viết hữu ích, kích quảng cáo ủng hộ Ad nhé.

Học tiếng Anh với Lightway

Bạn có bình luận gì không?